تمرین موسیقی کودکان در دوران مدرسه
با شروع سال تحصیلی، برنامه روزانه کودکان معمولا فشردهتر میشود. مدرسه، تکالیف، کلاسهای فوقبرنامه، امتحانها و فعالیتهای روزمره باعث میشوند بسیاری از خانوادهها احساس کنند دیگر زمانی برای تمرین موسیقی باقی نمیماند. به همین دلیل بعضی از والدین تصمیم میگیرند کلاس موسیقی کودک را برای چند ماه متوقف کنند یا تمرین ساز را تا تعطیلات تابستان کنار بگذارند.
اما در بسیاری از موارد، توقف کامل موسیقی بهترین تصمیم نیست. کودک برای ادامه یادگیری موسیقی لزوما به ساعتها تمرین روزانه نیاز ندارد. آنچه اهمیت بیشتری دارد، تداوم، برنامهریزی درست و ایجاد تجربهای مثبت از تمرین موسیقی است.
اگر موسیقی به شکل مناسبی در برنامه روزانه کودک قرار بگیرد، نهتنها مانعی برای درس خواندن نیست، بلکه میتواند به یکی از فعالیتهای لذتبخش او بعد از مدرسه تبدیل شود. والدین در این مسیر نقش مهمی دارند؛ زیرا نوع برخورد خانواده با تمرین موسیقی میتواند تعیین کند کودک با علاقه ساز بزند یا تمرین را به یک وظیفه خستهکننده تبدیل کند.
آیا در دوران مدرسه باید تمرین موسیقی کودک کمتر شود؟
طبیعی است که برنامه تمرین موسیقی کودک در فصل مدرسه با تعطیلات تابستان متفاوت باشد. در تابستان ممکن است کودک زمان بیشتری برای تمرین داشته باشد، اما با شروع مدرسه بهتر است برنامه متناسب با شرایط جدید تنظیم شود.
اشتباه رایج این است که خانواده بین دو گزینه تمرین زیاد و توقف کامل موسیقی یکی را انتخاب کند. در حالی که یک راه سوم و منطقیتر وجود دارد: تمرین کوتاه اما منظم.
برای مثال، یک کودک دبستانی ممکن است به جای یک جلسه تمرین طولانی، روزانه ۱۵ تا ۲۰ دقیقه تمرین کند. حتی در بعضی روزهای شلوغ، ۱۰ دقیقه تمرین هدفمند میتواند بسیار مفیدتر از تمرین یکساعتهای باشد که فقط آخر هفته انجام میشود.
هدف اصلی در دوران مدرسه باید این باشد که ارتباط کودک با ساز قطع نشود. وقتی تمرین به بخشی از برنامه عادی زندگی تبدیل شود، کودک به مرور یاد میگیرد همانطور که زمانی برای بازی، استراحت یا انجام تکالیف دارد، زمانی هم برای موسیقی در نظر بگیرد.
زمان مناسب تمرین موسیقی کودک را پیدا کنید
زمان مناسب تمرین برای همه کودکان یکسان نیست. بعضی کودکان بعد از بازگشت از مدرسه انرژی کافی برای تمرین دارند و بعضی دیگر ابتدا به استراحت، غذا خوردن یا بازی نیاز دارند. والدین بهتر است چند زمان مختلف را امتحان کنند و ببینند کودک در چه ساعتی تمرکز و همکاری بیشتری دارد.
برای مثال، تمرین موسیقی میتواند در یکی از این زمانها انجام شود:
- بعد از استراحت کوتاه پس از مدرسه
- قبل از شروع تکالیف سنگین
- بعد از انجام بخشی از تکالیف
- عصر، قبل از شام
- صبح روزهای تعطیل
نکته مهم این است که زمان تمرین تا حد امکان ثابت باشد. وقتی کودک بداند مثلا هر روز ساعت ۵ عصر ۲۰ دقیقه زمان تمرین موسیقی است، به مرور مقاومت کمتری نشان میدهد. در مقابل، اگر هر روز بهصورت ناگهانی به کودک گفته شود الان برو ساز بزن، احتمال مخالفت و بیعلاقگی بیشتر میشود.
تمرین کوتاه و منظم بهتر از تمرین طولانی و پراکنده است
یکی از مهمترین نکاتی که والدین باید درباره تمرین موسیقی کودکان بدانند این است که مدت تمرین همیشه تعیینکننده کیفیت تمرین نیست. تمرین طولانی، مخصوصا برای کودکان کمسن، ممکن است باعث خستگی ذهنی و کاهش علاقه شود. در بسیاری از مواقع ۱۵ دقیقه تمرین متمرکز میتواند نتیجه بهتری از ۴۵ دقیقه تمرین همراه با بیحوصلگی داشته باشد.
بهتر است تمرین کودک به بخشهای کوچک تقسیم شود. مثلا:
۵ دقیقه مرور تمرین جلسه قبل،
۵ دقیقه تمرین بخش جدید،
۵ دقیقه اجرای آهنگ مورد علاقه کودک.
این مدل تمرین باعث میشود کودک احساس نکند با یک فعالیت سخت و طولانی روبهرو است. برای کودکان کوچکتر حتی میتوان تمرین را به دو بخش ۱۰ دقیقهای در طول روز تقسیم کرد. هدف این نیست که کودک هر روز مدت مشخصی پشت ساز بنشیند؛ هدف این است که در همان زمان کوتاه، با تمرکز و علاقه تمرین کند.
برنامه تمرین را بیش از حد سختگیرانه نکنید
برنامهریزی برای تمرین بسیار مفید است، اما اگر برنامه بیش از حد سختگیرانه باشد، ممکن است نتیجه برعکس داشته باشد. کودک در دوران مدرسه ممکن است بعضی روزها خسته باشد، امتحان داشته باشد یا نیاز به استراحت بیشتری داشته باشد. در چنین شرایطی کاهش زمان تمرین مشکلی ایجاد نمیکند.
برای مثال اگر برنامه معمول کودک ۲۰ دقیقه تمرین است، در روزهای شلوغ میتوان تمرین را به ۵ یا ۱۰ دقیقه کاهش داد. حتی گاهی گوش دادن به قطعهای که در حال یادگیری آن است، مرور نتها یا صحبت درباره تمرین جلسه قبل میتواند ارتباط کودک با موسیقی را حفظ کند. انعطافپذیری باعث میشود کودک احساس نکند موسیقی یکی دیگر از فشارهای روزانه اوست.
موسیقی را به پاداش درس خواندن تبدیل نکنید
بعضی والدین میگویند:
«اول تکالیفت را کامل کن، بعد اجازه داری ساز بزنی.»
این جمله ممکن است ناخواسته این پیام را به کودک منتقل کند که موسیقی فقط یک تفریح جانبی است و درس همیشه ارزش بیشتری دارد. بهتر است درس و موسیقی دو بخش مستقل از برنامه روزانه کودک باشند.
مثلا در برنامه میتوان مشخص کرد:
۴ تا ۴:۳۰ انجام تکالیف
۴:۳۰ تا ۵ استراحت
۵ تا ۵:۲۰ تمرین موسیقی
۵:۳۰ ادامه تکالیف
در این حالت موسیقی بخشی طبیعی از برنامه روزانه است، نه جایزهای که کودک فقط در صورت انجام تکالیف اجازه انجام آن را دارد.
برای تمرین موسیقی هدف های کوچک تعیین کنید
یکی از دلایل بیانگیزگی کودکان این است که هدف تمرین برایشان مشخص نیست.
به جای اینکه فقط بگویید «۲۰ دقیقه تمرین کن»، بهتر است هدف مشخصی برای تمرین وجود داشته باشد.
مثلا:
«امروز فقط این چهار میزان را تمرین کنیم.»
یا:
«ببینیم میتوانی این قسمت را سه بار بدون توقف اجرا کنی.»
هدفهای کوچک باعث میشوند کودک پیشرفت خود را بهتر ببیند. همچنین میتوانید یک جدول ساده پیشرفت درست کنید و هر بار که کودک تمرین خود را انجام میدهد یک علامت، برچسب یا ستاره در آن قرار دهید.
هدف از این کار رقابت یا فشار نیست؛ بلکه کودک باید بتواند روند پیشرفت خود را ببیند.
اجازه دهید کودک گاهی آهنگ مورد علاقه خودش را بنوازد
تمرین موسیقی نباید فقط شامل تمرینهای آموزشی باشد. اگر کودک فقط اتود، تمرین تکنیکی یا قطعات تعیینشده توسط مدرس را اجرا کند، ممکن است بعد از مدتی احساس خستگی کند.
بهتر است بخشی از زمان تمرین به اجرای قطعهای اختصاص پیدا کند که کودک خودش دوست دارد. این قطعه ممکن است موسیقی یک انیمیشن، آهنگ کودکانه، قطعهای ساده یا آهنگی باشد که در فضای مجازی شنیده است. وقتی کودک نتیجه عملی یادگیری ساز را تجربه کند، انگیزه بیشتری برای ادامه تمرین خواهد داشت.
والدین لازم نیست نقش معلم موسیقی را داشته باشند
یکی از اشتباهات رایج این است که والدین هنگام تمرین دائما اشتباههای کودک را اصلاح میکنند.
جملههایی مانند:
«این نت را اشتباه زدی.»
«دوباره از اول بزن.»
«استادت اینطوری نگفته بود.»
اگر بیش از حد تکرار شوند، میتوانند تمرین موسیقی را به تجربهای پراسترس تبدیل کنند. والدین بهتر است بیشتر نقش همراه و تشویقکننده داشته باشند و مسائل تخصصی را به مدرس موسیقی بسپارند. حتی اگر خود والدین موسیقی بلد باشند، بهتر است اجازه دهند کودک ارتباط آموزشی اصلی خود را با معلم حفظ کند.
گاهی بهترین کمک والدین فقط این است که کنار کودک بنشینند و به اجرای او گوش دهند.
تلاش کودک را تشویق کنید، نه فقط نتیجه را
گاهی کودکان یک قطعه را بارها تمرین میکنند اما هنوز اشتباه دارند. اگر والدین فقط زمانی از کودک تعریف کنند که قطعه را کاملا درست اجرا کرده باشد، ممکن است کودک احساس کند تلاشهایش دیده نمیشود.
بهتر است جملاتی مثل این را استفاده کنید:
«دیدم امروز خیلی روی این قسمت تمرکز کردی.»
«امروز خیلی روانتر از دیروز زدی.»
«مشخصه که تمرینت نتیجه داده.»
این نوع تشویق باعث میشود کودک متوجه شود پیشرفت تدریجی مهمتر از اجرای بینقص است.
محیط مناسب برای تمرین ایجاد کنید
محیط تمرین نیز اهمیت زیادی دارد. اگر کودک هنگام تمرین با تلویزیون روشن، صدای موبایل یا رفتوآمد زیاد روبهرو باشد، تمرکز او کاهش پیدا میکند. بهتر است یک فضای مشخص برای ساز در نظر گرفته شود.
لازم نیست اتاق موسیقی جداگانهای داشته باشید. حتی یک گوشه آرام از اتاق میتواند کافی باشد. همچنین بهتر است ساز در دسترس کودک باشد. اگر هر بار برای تمرین لازم باشد ساز از کمد خارج شود، وسایل آماده شود و مدت زیادی صرف آمادهسازی شود، احتمال اینکه کودک تمرین را عقب بیندازد بیشتر خواهد شد.
روزهای امتحان برنامه تمرین را سبکتر کنید
در هفتههایی که کودک امتحانهای بیشتری دارد، میتوان برنامه تمرین موسیقی را کاهش داد.
برای مثال به جای ۲۰ دقیقه، روزانه ۵ تا ۱۰ دقیقه تمرین کافی است.
هدف در این روزها حفظ ارتباط کودک با ساز است، نه پیشرفت سریع.
بعد از پایان امتحانات دوباره میتوان زمان تمرین را افزایش داد.
این رویکرد باعث میشود خانواده احساس نکند مجبور است بین مدرسه و موسیقی یکی را انتخاب کند.
تمرین موسیقی را به زمان خانوادگی تبدیل کنید
گاهی حضور خانواده میتواند تمرین موسیقی را جذابتر کند. برای مثال کودک میتواند آخر هفته قطعهای که در طول هفته تمرین کرده برای اعضای خانواده اجرا کند.
میتوانید از او بخواهید نقش معلم را بازی کند و چیزی که یاد گرفته به شما توضیح دهد. حتی چند دقیقه صحبت درباره موسیقی، گوش دادن مشترک به یک قطعه یا دیدن اجرای یک نوازنده میتواند انگیزه کودک را افزایش دهد.
مهم این است که کودک احساس کند خانواده به یادگیری موسیقی او علاقه دارد.
کودک را با دیگران مقایسه نکنید
یکی از مهمترین اصول در آموزش موسیقی کودکان این است که روند یادگیری هر کودک متفاوت است. بعضی کودکان سریعتر نتخوانی یاد میگیرند، بعضی در ریتم بهتر هستند و برخی برای اجرای یک قطعه به تمرین بیشتری نیاز دارند.
مقایسه کودک با همکلاسی، خواهر و برادر یا کودک دیگری که همان ساز را میزند میتواند اعتمادبهنفس او را کاهش دهد. بهتر است پیشرفت کودک را با خودش مقایسه کنید.
مثلا بگویید:
«یک ماه پیش این قسمت برات سخت بود، ولی الان خیلی راحت اجراش میکنی.»
این مقایسه باعث میشود کودک پیشرفت واقعی خودش را ببیند.
اگر کودک گاهی تمرین نمیکند نگران نشوید
حتی کودکانی که علاقه زیادی به موسیقی دارند ممکن است بعضی روزها تمایلی به تمرین نداشته باشند. این موضوع کاملا طبیعی است. نباید انتظار داشته باشیم کودک هر روز با انگیزه یکسان ساز بزند.
اگر بیمیلی کوتاهمدت است، بهتر است فشار زیادی وارد نکنید. میتوانید تمرین را کوتاه کنید یا آن روز فقط قطعه مورد علاقه کودک را اجرا کنید. اما اگر کودک برای مدت طولانی علاقهای به تمرین ندارد، بهتر است علت را بررسی کنید.
ممکن است قطعات برای او سخت باشند، روش تدریس مناسبش نباشد، ساز انتخابشده را دوست نداشته باشد یا احساس فشار زیادی از طرف خانواده داشته باشد. در چنین شرایطی صحبت با مدرس موسیقی میتواند کمککننده باشد.
استمرار مهمتر از تمرین زیاد است
در یادگیری موسیقی، پیشرفت معمولا نتیجه قدمهای کوچک اما مداوم است.
کودکی که روزانه ۱۵ دقیقه تمرین میکند، در طول یک ماه بیش از هفت ساعت با ساز خود وقت میگذراند. همین زمان اگر بهصورت منظم و هدفمند استفاده شود، میتواند تاثیر قابلتوجهی داشته باشد.
به همین دلیل خانوادهها نباید تصور کنند با شروع مدرسه، موسیقی حتما باید کنار گذاشته شود. در بسیاری از موارد فقط کافی است برنامه تمرین تغییر کند.
جمعبندی؛ مدرسه نباید پایان تمرین موسیقی باشد
شروع مدرسه به معنی پایان فعالیتهای هنری کودک نیست. موسیقی میتواند در کنار درس، بازی و استراحت بخشی از زندگی روزمره کودک باقی بماند.
برای ادامه تمرین موسیقی کودکان در دوران مدرسه، لازم نیست برنامهای سنگین طراحی کنید. گاهی روزانه ۱۰ تا ۲۰ دقیقه تمرین منظم کافی است تا مهارتهایی که کودک یاد گرفته حفظ شوند و مسیر پیشرفت او ادامه پیدا کند.
نقش خانواده در این مسیر بسیار مهم است. ایجاد برنامه انعطافپذیر، تشویق تلاش کودک، پرهیز از مقایسه، همکاری با مدرس و تبدیل تمرین موسیقی به تجربهای مثبت میتواند باعث شود کودک حتی در شلوغترین ماههای مدرسه نیز علاقه خود به موسیقی را حفظ کند.
هدف نهایی این نیست که کودک هر روز مدت زیادی تمرین کند؛ هدف این است که موسیقی به بخشی طبیعی، لذتبخش و ماندگار از زندگی او تبدیل شود.
